Photo: Ka Naha Pōhaku ma Hilo. - Kiʻi
Ka Naha Pōhaku ma Hilo. - Kiʻi: W Nowicki, wikimedia

Read this article in English

ʻO ka wānana kekahi mau hua ʻōlelo mahuʻi i ulana (foretold) ʻia ma ka moʻolelo e kekahi kanaka nui e like me ke aliʻi, ke kāula, ke kahuna. No Kamehameha, ua nui nā wānana.

ʻO ka wānana kaulana ka mea e pili ana i ko Kamehameha hānau me ka heleleʻi ʻana o kekahi mea māʻamaʻama o ka lani me ka puapua o ka manu, ʻo ka hōkū welowelo a Haley paha, ʻaʻole paha. He hōʻailona naʻe ia hōkū welo- welo o kekahi kanaka nāna e hoʻohui i nā mokupuni i aupuni kūʻokoʻa.

Ma laila ma Kokoiki, kāhi i hānau ʻia ai ʻo Kamehameha, aia ʻo Keawemaʻuhili o Hilo. Nāna nō i ʻōlelo, “E ʻōʻū i ka maka o ka wauke ʻoi ʻōpiopio” o lilo kona mana noho moku iā ia. Ua makemake ʻo ia e pepehi i ke kama aliʻi a ʻo ia ke kumu o ka lawe malū ʻia ʻana e Naeʻole a kanahō aku i ʻĀwini.

Ua kaulana pū ka moʻolelo e pili ana iā Naha Pōhaku ka mea a Kamehameha i hāpai ai. Aia kēia pōhaku ma mua o ka hale waihona puke ma Hilo i kēia manawa ʻoiai no Pīnao Heiau ʻo ia, kāhi i lawe ʻia mai Holoholokū, Kauaʻi mai. Ua wānana ʻo Kalaniwahine i ko Kamehameha pono ma ka hāpai pōhaku ʻana. A ʻōlelo ʻo Kamehameha, “Ua ʻoni ʻo Naha Pōhaku iaʻu, e ʻoni ana nā moku iaʻu, a ua neʻe aku hoʻi ʻo Naha Pōhaku iaʻu, a e neʻe aku ana hoʻi wau a hiki i ka manawa e neʻe ai nā mokupuni a pau ma lalo oʻu.”

Maopopo iā kākou, ʻeā, ua ʻailolo ʻia ʻo Kamehameha i ka ʻoihana kaua ma lalo o Kekūhaupiʻo. Na Laʻamea i wānana e pili ana i ko Kamehameha mākaukau e hoʻokuʻikahi i nā moku o Hawaiʻi Mokupuni i ka manawa āna i ʻike mua ai i ka ikaika nui o ke aliʻi ʻōpio. Na Kekūhaupiʻo i mahuʻi i ko Kamehameha lanakila ma luna o nā aliʻi ʻai moku a ma luna o Keōuakū- ʻahuʻula. Aia nō ka wānana a Kekūhaupiʻo i loko o ke mele Hikikauelia ka Malama. Ma ka paukū ʻehiku āna i hōʻike pololei ai i ke auhulihia o Puna, a laila mai ʻo Kaʻū.

ʻO kā Kamehameha kahuna ʻalahikaua ʻo Holoʻae (Holoaʻe). ʻO ia ka mea nāna i koi iā Kamehameha ma Mokuʻōhai e hoʻokaʻukaʻulua i ka hoʻouka kaua ā hiki i ka ʻaui ʻana o ka lā. Inā pēlā, e kaʻa ana ka ʻeo o ke kaua iā Kamehameha a pio ʻo Kiwalaʻō. Ua kō nō ka wānana.

E ka mea heluhelu, ʻo ka pololei e pili ana i ka mahele ʻana o ke aupuni a Kalaniʻōpuʻu – ua hāʻawi ʻia ke aupuni iā Kiwalaʻō a ke akua kaua ʻo Kūkāʻilimoku iā Kamehameha. ʻAʻole like ia me ka moʻolelo ma kekahi kiʻiʻoniʻoni ma ke kīwī.

ʻAʻole i pau.