Ka Mahiole Kilakila a Kaumualiʻi

445

Read this article in English

ʻAnoʻai ke aloha e nā makamaka o neia kolamu nūpepa. Ma muli o ka hoihoi ā ʻoukou i kaʻana ai me aʻu e pili ana i ka moʻolelo i paʻi ʻia mai nei e pili ana i ko Kauaʻi kaila o ka mahiole, eia kekahi moʻolelo pōkole e pili ana i ka mahiole a Kaumualiʻi, ke aliʻi nui hope o Kauaʻi. He makana ua mahiole la a Kamehameha i makana aku ai iā Kaumualiʻi. ʻO kēlā mahiole ka mea wale nō ma ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Pīhopa me ka moʻomakana (provenance) i ʻike leʻa ʻia.

Ua makana ʻo Kamehameha i ka mahiole, kekahi ʻahuʻula, me kekahi mau mea waiwai ʻē aʻe iā Kaumualiʻi ma kekahi kuʻikahi ʻaelike ma ka makahiki 1810. Ua hoʻāʻo ʻo Kamehameha e naʻi iā Kauaʻi e like me nā mokupuni aʻe akā ua pīholo kāna mau waʻa peleleu i ka ʻino ma kekahi hoʻāʻo a ma kekahi hoʻāʻo hou, ua loaʻa lākou puʻali koa i ka maʻi ʻōkuʻu.

Ma kekahi moʻolelo o ko Hawaiʻi poʻe, ua pae ʻo Kamehameha ma Kauaʻi me ka paulele i kekahi wānana mai kona kahuna mai. Ua ʻike kēia kahuna i ka piʻi ʻana i ko Hawaiʻi hōkū ʻo Ikaika (Kaʻāwela) e kau pū ana me ko Kauaʻi hōkū. Wahi a kēlā kahuna, e kaʻa ana ʻo Kauaʻi iā Kamehameha. Iā lākou i hiki ai ma Kauaʻi, hoʻomaka lākou i ka hoʻonoho ʻana i ke kaua me ka manaʻo nō hoʻi e kaua koke nō. I ko lākou hoʻomaka ʻana e kaua aku, pane aku ʻo Kaumualiʻi, “O hoʻi a nānā mai ʻoe, a uhi aʻe ke kapa ʻeleʻele, a kau ka puaʻa i ka nuku, a laila, kiʻi mai i ko ʻāina.” No laila, ua haʻalele ʻo Kamehameha akā ua hala ʻo ia ma mua o Kaumualiʻi.

Ma ka makahiki 1821, ua huakaʻi ka hoʻoilina mōʻī a Kamehameha, Liholiho, i Kauaʻi ma ka moku Haʻaheo o Hawaiʻi. Ua hoʻonā ʻo Liholiho iā Kaumualiʻi me ka ʻōlelo, e mau ana nō ke ea o Kauaʻi ma lalo ona akā ʻaʻohe ʻoiaʻiʻo ko ka mōʻī ʻōlelo. Ua hoʻolalelale ka mōʻī hou iā Kaumualiʻi e kipa i kona moku a iā ia e nānā ana i ke kamahaʻo o ka moku, ua huki ʻia ka heleuma a holo ka Haʻaheo o Hawaiʻi i Oʻahu a lilo ʻo Kaumualiʻi i pio o ke aupuni. ʻAʻole i mālama ʻo Liholiho i ka ʻaelike o kona makuakāne.

Ua hoʻi ʻo Kaumualiʻi i Kauaʻi no ke kipa wale nō ma hope o kona male ʻana iā Kaʻahumanu a ma hope iki mai ua hala ka mōʻī hope loa o Kauaʻi, ka mokupuni i naʻi ʻole ʻia e Kamehameha. ʻO ka makahiki 1824 kēlā. He ʻiʻini ko Kaumualiʻi e noho pū me Keōpūolani ma ka pā ilina ma ka hale pule ʻo Waiola ma Waineʻe, Lahaina. He hoahānau nō lāua a maopopo iā lāua i ke ola o ke kanaka i lawe pio ʻia. ʻO ka mahiole, ua mālama ʻia e kekahi mikioneli ʻo Whitney kona inoa a laila ua hoʻoili ia iā Pīhopa.